اسد الله معطوفى
140
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
دين و آيين پارتها در عهد اشكانيان پرستش اهورامزدا ، مهر و ناهيد همچون دوران هخامنشيان مورد توجه عامه مردم بود . 19 در اوايل اين دوره مهرپرستى مخصوصا در ميان دامداران و جنگاوران رواج كاملى يافت . البته اين آيين ديگر مثل گذشته ساده و به صورت پرستش خورشيد يا قربانى كردن حيوانات به تنهائى نبود ، بلكه تحت تاثير اديان و نحلههاى ديگر كمى پيچيده و متكاملتر شده بود . بااينوجود پرستيدن آفتاب ( ايزد خورشيد ) ، ماه و ستارگان هنوز رواج داشت و در معابد برايشان قربانى مىكردند . دين زرتشت تقريبا از اواسط حكومت اشكانيان بويژه از دوران فرمانروائى بلاش گسترش زيادى يافت بطوريكه موبدان قدرت يافته ، در مجلس دربارى و اشرافى مهستان نيز حضور مىيافتند . 20 آناهيتاپرستى و دو معبد بزرگ آن در كنگاور و استخر نيز در اواخر اين عهد مورد توجه شديد قرار گرفتند . ساسان موبد بزرگ معبد آناهيتا در استخر بود . اصولا آناهيتا و معبد آن در كنگاور از دوره هخامنشى تا عهد ساسانى مورد توجه و احترام بخشى از ايرانيان بود . هم اكنون مىتوان وجود گورهاى دوران مختلف بويژه اشكانيان را در بخش شرقى پرستشگاه و نيز تپههاى شمالى كنگاور مشاهده نمود . 21 معمارى قبور و تدفين اموات در زمان پارتها مردم ايران در اوايل اين عصر مردگان خود را در صخرهها و يا گودالهاى ( قبرهاى ) چهارچينهاى سنگى ، به پهلو و با دست و پاى جمعشده خاك مىكردند . تا اينكه خود را از زير سلطهء يونانيان بيرون آوردند و بتدريج آيين زرتشتى و پرستش ناهيد و مهر را كه يادگار دوران اردشير دوم هخامنشى بود ، زنده كردند . بنابراين روش تدفين مردگان تغيير كرد و دفن طاقباز عهد هخامنشى رواج يافت . آنها اموات را در تابوتها و خمرههاى سفالين نهاده سپس دهانه آنها را محكم مىبستند و در ميان صخرهها يا خاك مىنهادند تا همچون گذشتگان خويش خاك را نيالايند . 22 بسيارى از مردم نه تنها مثل گذشته مردگان را مثل زرتشتيان بر بلندىها نمىنهادند ، بلكه آنها را به همراه لوازم خانه هم دفن مىكردند . تنها : « در واپسين سده يكم و آغاز سده دوم رسم سرزمين هيركانيه ( گرگان ) كه با پيدايش شاخه تازه هيركانيه اشكانى با اردوان سوم آغاز